- TWEETRAPS TESTAMENT OF AFVUL LEGAAT

Nieuwsbrief | 2016 | April

In 2010 vestigde het tv programma “Radar” de aandacht op een bijzonder langstlevende testament, het tweetrapstestament. Bij overlijden van de eerste echtgenoot is de langstlevende de enige erfgenaam. Wanneer er bij overlijden van de langstlevende nog iets over is van de erfenis van de eerste echtgenoot, gaat dat deel van het vermogen alsnog naar de kinderen. Voor de kinderen is dit deel de erfenis van hun eerstoverleden ouder. De rest van het vermogen is dan de erfenis van de langstlevende ouder.
Het uitgangspunt van dit vrij eenvoudige testament is dat vanwege de grote vrijstelling voor de echtgenoot (2016: € 636.180) geen erfbelasting verschuldigd is bij overlijden van de eerste echtgenoot.
Het nadeel van het tweetrapstestament is dat het weinig flexibel is. Een flexibel testament biedt nog allerlei keuzemogelijkheden, wanneer het overlijden van de eerste echtgenoot zich voordoet. Er wordt gekeken naar besparing van erfbelasting niet alleen bij overlijden van de eerste echtgenoot maar ook bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot. Deze keuzemogelijkheden heeft men bij het tweetrapstestament niet. Vaak is er dan alleen de mogelijkheid om tijdens het leven al vermogen weg te schenken aan de kinderen.

Het afvul legaat (ook wel opvul legaat genoemd) ten behoeve van de langstlevende is echter een heel goed alternatief. Het afvul legaat is bedoeld om zoveel mogelijk de vrijstellingen voor de erfbelasting te benutten. Het legaat maakt onderdeel uit van het flexibele testament en wordt vaak gecombineerd met een klein erfdeel voor de langstlevende (b.v. 1/100 gedeelte).
Het flexibele testament heeft als uitgangspunt dat alles eigendom blijft van de langstlevende, de kinderen hebben alleen “op papier” recht op een bedrag in geld. 
Met het afvul legaat maakt de langstlevende echtgenoot zijn aandeel in de nalatenschap zo groot als fiscaal het meest voordelig is voorzover de langstlevende dit wenst. Dat kan betekenen dat het aandeel van de langstlevende echtgenoot veel groter kan worden dan een gewoon erfdeel zou zijn geweest. De langstlevende echtgenoot vult zijn erfdeel aan met een zodanig bedrag dat hij zoveel mogelijk gebruik maakt van zijn vrijstelling en de vrijstelling van de (klein)kinderen.

Voorbeeld:
De nalatenschap is € 450.000 waard (de helft van de gemeenschap van goederen waard € 900.000, die alleen bestaat uit een onbelaste woning). De overledene laat een echtgenoot (80 jaar) en twee kinderen achter.
Bij testament is de echtgenoot voor 1/100ste tot erfgenaam benoemd en de twee kinderen, tezamen en voor gelijke delen, voor het 99/100ste gedeelte ofwel voor ieder kind voor 99/200ste gedeelte. 

Zonder testament zou bij overlijden aan erfbelasting verschuldigd zijn:
De echtgenoot en de twee kinderen zijn ieder voor het 1/3de erfgenaam zijnde € 150.000.
Wegens de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende het fictief vruchtgebruik van de erfdelen van de kinderen waard € 72.000. 
De langstlevende verkrijgt in totaal dus € 222.000,00. Dit valt onder de vrijstelling.
De kinderen verkrijgen ieder € 150.000 - € 36.000 (1/2 van € 72.000) met de vrijstelling van  € 20.148 blijft over € 93.852, waarover aan erfbelasting € 9.385 verschuldigd is.
In totaal is over de nalatenschap € 18.770 aan erfbelasting verschuldigd. 

Met voormeld fexibel testament met afvul legaat zou bij overlijden aan erfbelasting verschuldigd zijn:
De twee kinderen krijgen ieder 99/200ste gedeelte van de nalatenschap. Er is geen erfbelasting verschuldigd als hun erfdeel gelijk is aan hun vrijstelling ofwel € 20.148
(2 x 99/200 ofwel 99/100 is € 40.296). De langstlevende krijgt 1/100 ofwel € 403.
De langstlevende kiest voor de maximale rente over de aan de kinderen verschuldigde bedragen, dat is 6% samengestelde rente.
De nalatenschap bedraagt na aftrek van het afvul legaat € 40.699 (100/100). 
Het afvul legaat bedraagt dan € 450.000 - € 40.699 = € 409.301.
Hiermee is dan ook bereikt dat bij overlijden van de eerste echtgenoot geen belasting verschuldigd is.

Omdat er in de geschetste situatie geen liquide middelen zijn, wordt hier gekozen voor het niet verschuldigd zijn van erfbelasting. Het afvul legaat is echter ook flexibel en kan ook gedeeltelijk worden aanvaard. De hoogte van het afvul legaat is afhankelijk van de wensen van de langstlevende en de samenstelling van de nalatenschap, wanneer de eerste echtgenoot overlijdt.