- DE EXECUTEUR EN DE DIGITALE NALATENSCHAP

Nieuwsbrief | 2015 | Februari

Wanneer in een nalatenschap een executeur is benoemd, heeft deze het beheer over de nalatenschap. Dit beheer strekt zich dan ook uit over de tot die nalatenschap behorende digitale bezittingen.

Digitale bezittingen kunnen worden verdeeld in persoonlijke, financiële en zakelijke digitale bezittingen en de “social media”.
Onder persoonlijke digitale bezittingen worden verstaan de data, die zijn opgeslagen op computers, laptops, tablets en smartphones, zoals foto’s, filmpjes, e-mails en speellijsten, al dan niet via een webservice.
Financiële digitale bezittingen betreffen data opgeslagen via online bankieren, accounts met tegoeden bij Paypal of onlinewinkels, bitcoins enzovoorts.
Zakelijke digitale bezittingen zijn data met betrekking tot cliënten, het electronisch patiëntendossier, blogs, data opgeslagen in Dropbox, ICloud en andere websites.
Sociale media zijn LinkedIn, Facebook en Twitter, die niet alleen gebruikt worden voor communicatie maar ook voor opslag van bijvoorbeeld foto’s.

De digitale bezittingen kunnen op eigen persoonlijke apparaten zijn opgeslagen meestal via software die voor de opslag is gedownload. Daarnaast is het mogelijk dat digitale bezittingen toegankelijk zijn via een account bij het bedrijf dat de webdienst aanbiedt; de data zijn dan opgeslagen op een server in de cloud.

De toegang tot de data wordt geregeld in de overeenkomst die tussen de aanbieder van de webdienst en de afnemer van de dienst wordt gesloten. Vaak is in die overeenkomst of de algemene voorwaarden niets geregeld over de toegang na overlijden.
In een aantal staten in de Verenigde Staten bestaat wetgeving over de toegang na overlijden. In Nederland is echter geen wetgeving op dit gebied.

Voor de executeur is het niet eenvoudig te ontdekken of er digitale bezittingen zijn. Als de executeur geen toegang heeft tot de persoonlijke apparaten van de overledene, dan ik het haast onmogelijk onderzoek te doen. Heeft hij wel toegang, dan moet hij ook nog beschikken over de wachtwoorden, accounts en gebruikerskennis van de erflater.
De executeur heeft verschillende verplichtingen, waarbij de samenstelling van de nalatenschap een rol speelt.
1. Behoorlijk beheer. De executeur moet wat betreft bitcoins alert zijn, omdat deze een sterk wisselende koers kunnen hebben. Als de executeur tekortschiet door geen maatregelen te treffen ter voorkoming van een dreigend nadeel voor de erfgenamen moet hij zelf in persoon het risico dragen van een waardedaling. Dit geldt ook voor de bitcoins, waarvan de executeur wist of had behoren te weten dat deze tot de nalatenschap behoorden.
2. Boedelbeschrijving. De executeur is volgens de wet verplicht met bekwame spoed een boedelbeschrijving op te maken. Vaak is voor de online-nalatenschap meer onderzoek nodig dan voor de offline-nalatenschap.
3. Goederen te gelde maken. De executeur is bevoegd over te gaan tot verkoop van goederen voor zover dit nodig is voor de betaling van schulden. Mogelijk zijn er digitale tegoeden, bijvoorbeeld een rekening bij Paypal, die de executeur kan aanspreken, zodat geen goederen te gelde gemaakt behoeven te worden. Daarvoor is het wel nodig dat de executeur weet welke goederen en digitale bezittingen er zijn.
4. Aangifte erfbelasting. Sinds 1 januari 2012 is de executeur verplicht om aangifte erfbelasting te doen. De executeur is hoofdelijk aansprakelijk voor de te weinig betaalde erfbelasting. De executeur is ook aansprakelijk als de erfgenamen bepaalde vermogensbestanddelen verzwijgen. De aansprakelijkheid wordt echter beperkt als de executeur aannemelijk maakt dat hem geen verwijt treft. De executeur zal dus moeten aantonen dat hij onderzoek gedaan heeft naar digitale bezittingen.

Het is dus belangrijk dat een erflater de executeur in kennis stelt van zijn digitale bezittingen of in ieder geval aangeeft hoe de executeur deze informatie kan verkrijgen, al of niet vastgelegd in zijn testament.

Ter relativering: Veel van de digitale bezittingen, die momenteel in nalatenschappen worden aangetroffen, zullen geringe materiële waarde hebben, tenzij de erflater tijdens zijn leven bijvoorbeeld een bitcoinhandelaar was.

* mr. L.A.G.M. van der Geld, Tijdschrift Erfrecht december 2014 nr 6