- FINANCIEEL RISICO BIJ ZUIVER AANVAARDEN NALATENSCHAP

Nieuwsbrief | 2011 | Maart

Erfgenamen hebben met betrekking tot de aanvaarding van een nalatenschap drie keuzen:

De keuze moet binnen drie maanden worden gemaakt en is eenmalig en onherroepelijk.

Omdat kort na het overlijden allerlei zaken geregeld moeten worden, zijn erfgenamen geneigd al (te) snel de nalatenschap zuiver te aanvaarden. Als er later onverwachts schulden opduiken, kunnen de schuldeisers verhaal zoeken bij de erfgenamen. Dit geldt natuurlijk des te meer wanneer men de overledene minder goed heeft gekend.
Het kan ook zijn dat de overledene een testament heeft gemaakt en een bedrag heeft gelegateerd aan een bepaalde persoon of instelling en dit bedrag blijkt er niet meer te zijn. De erfgenaam, die zuiver aanvaard heeft, moet dit bedrag dan uit zijn eigen vermogen betalen.

Beneficiair aanvaarden kan het financieel risico verminderen. Zowel beneficiair aanvaarden als verwerpen vindt plaats door het afleggen van een verklaring bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement, waar de overledene het laatst woonachtig was. Vóór de verklaring is afgelegd mag men zich niet als erfgenaam hebben gedragen.
De beneficiaire aanvaarding brengt enkele bijzondere gevolgen voor de afwikkeling van de nalatenschap met zich mee. De nalatenschap dient wettelijk vereffend te worden. Er is een lichte en een zware vereffening. Bij de zware vereffening - in geval van grotere en complexere nalatenschappen - wordt door de rechtbank een vereffenaar aangesteld die actief schuldeisers oproept en een boedelbeschrijving ter inzage moet leggen bij de kantonrechter.
Meestal kan volstaan worden met de lichte vereffening en kunnen de vereffenaars door de kantonrechter zonodig van laatstgemelde verplichting worden ontheven.

De wettelijke vereffening heeft als primair doel dat de schuldeisers van de nalatenschap op geordende wijze worden voldaan. Blijkt aan een erfgenaam dat de schulden van de beneficiair aanvaarde nalatenschap de baten overtreffen, dan is hij verplicht dit zo snel mogelijk aan de kantonrechter te melden. De kantonrechter kan in dat geval verdere instructies geven.
Blijft er vervolgens nog wat over, dan mogen de erfgenamen dat onderling verdelen. De erfgenamen dienen de bekende schuldeisers der nalatenschap op te roepen. Wanneer een duidelijk beeld is verkregen van de omvang van de nalatenschap en van de aanwezige schulden, dan kunnen de gezamenlijke erfgenamen overgaan tot het voldoen van de schuldeisers. Blijkt na voldoening van de schuldeisers een positief saldo te bestaan, dan zal dit worden verdeeld onder de erfgenamen, naar rato van hun erfdelen. Een zich later aandienende schuldeiser heeft in de meeste gevallen het recht het aan de erfgenamen uitgekeerde ‘terug te halen’.
Het is mogelijk dat de nalatenschap dusdanig weinig goederen omvat, dat het doorlopen van de wettelijke vereffeningsprocedure als zinloos dient te worden beschouwd. Iedere erfgenaam kan in dat geval de kantonrechter verzoeken hetzij de kosteloze vereffening van de nalatenschap, hetzij de opheffing van de vereffening te bevelen.

Een beneficiair aanvaard hebbende erfgenaam is niet met zijn eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap; slechts zijn aandeel in de nalatenschap kan aan deze schulden ‘opgaan’. Dit wordt echter anders indien de erfgenaam zich niet aan de regels van de vereffeningsprocedure houdt. Preciezer gezegd: indien de vereffenaar in de vervulling van zijn verplichtingen als vereffenaar in ernstige mate verwijtbaar tekortschiet, vervalt het veilige aspect van de beneficiaire aanvaarding en is men alsnog met eigen vermogen aansprakelijk wordt voor de schulden van de nalatenschap.

Wanneer men om wat voor reden ook niets met de nalatenschap te maken wil hebben kan men ook de nalatenschap verwerpen. De erfgenaam heeft dan geen recht op een uiteindelijk positief saldo, maar wel op een levensverzekering of nabestaandenpensioen. Laatstgenoemde rechten vallen namelijk niet in de nalatenschap.
Iemand, die een uitkering ontvangt, kan meestal niet ongestraft een nalatenschap verwerpen. Bij verwerping gaat de erfenis over op de volgende generatie.
Men kan ook om fiscale redenen een nalatenschap verwerpen. Ouders kunnen door verwerping een erfdeel laten toekomen aan hun kinderen. Dit bespaart eenmaal erfbelasting.