- ESTATE PLANNING

Nieuwsbrief | 2008 | September

Onder estate planning wordt verstaan het adviseren over het overdragen van (familie)vermogen aan kinderen en/of kleinkinderen op de (fiscaal) meest gunstige wijze.
Het gaat over het treffen van maatregelen om de nalatenschap in de toekomst zo klein mogelijk te maken en het successierecht daarover te beperken.
Er bestaan diverse mogelijkheden om successierecht te besparen:
A. door middel van het opmaken van een zo flexibel mogelijk testament;
B. door middel van het opheffen van huwelijksvoorwaarden óf het uitbreiden van de bestaande huwelijksvoorwaarden met een finaal verrekenbeding;
C. door middel van vermogensoverdracht tijdens het leven via:
1. schenking door overmaking van geld;
2. schenking door schuldigerkenning (schenking "op papier");
3. overdacht van de eigen woning onder voorbehoud van een genotsrecht (het recht van vrij wonen) of huur.

A. In een flexibel testament zijn verschillende keuzes opgenomen, die de langstlevende echtgenoot pas hoeft te nemen bij overlijden van de eerststervende echtgenoot.
Zo kan de langstlevende echtgenoot binnen 3 maanden na het overlijden kiezen voor de wettelijke verdeling (alles eigendom van de langstlevende en langstlevende blijft de erfdelen van de kinderen schuldig) óf voor vruchtgebruik (vruchtgebruik bij langstlevende en kinderen bloot eigendom) óf voor een combinatie van beiden.
Binnen 8 maanden na het overlijden kan de langstlevende de hoogte van de rente vaststellen te betalen aan de kinderen over de schuldig gebleven bedragen. Deze keuze bepaalt mede het totale successierecht, dat verschuldigd is bij overlijden van de eerststervende en door de langstlevende moet worden opgehoest.
Mocht in het testament gekozen zijn voor een kleiner erfdeel voor de langstlevende dan het kindsdeel en mocht dit bij overlijden van de eerststervende echtgenoot fiscaal niet gunstig zijn, dan bestaat nog de mogelijkheid via het in het testament gemaakte "afvullegaat" de verkrijging van de langstlevende aan te vullen.

B. Wanneer men in gemeenschap van goederen is gehuwd of wanneer men huwelijkvoorwaarden heeft met een finaal verrekenbeding bij overlijden (bij overlijden wordt afgerekend alsof er gemeenschap van goederen is geweest) bestaat de nalatenschap van de eerstervende echtgenoot uit de helft van die gemeenschap van goederen of de helft van het totale vermogen van de beide echtgenoten. Wanneer men buiten gemeenschap van goederen is gehuwd en de vermogens van de beide echtgenoten zijn verschillend, betalen de kinderen een keer successierecht over een groot vermogen en een keer over een klein vermogen. Door de progressie van het huidige successierecht wordt over een groot vermogen een hoger tarief geheven. Wanneer de beide vermogens van de echtgenoten gelijk zijn, betalen de kinderen in totaal minder successierecht dan wanneer zij eenmaal over een groot en eenmaal over een klein vermogen betalen.

C. 1. schenking door overmaking van geld
De eenvoudigste en goedkoopste manier is afgifte van het geld van hand tot hand of overmaking per bank of giro. Men kan aan kinderen en kleinkinderen jaarlijks het vrijgestelde bedrag schenken (2008: € 4.479 en € 2.688; voor kinderen die tussen de 18 en 35 jaar zijn, geldt een eenmalige verhoogde vrijstelling van € 22.379).
Aan de schenkingen kunnen allerlei clausules worden verbonden bijvoorbeeld de uitsluitingsclausule (schenking is alleen voor het eigen kind), de inbrengverplichting in de nalatenschap, het voorbehoud van bewind (de ouders houden het beheer). Deze bedingen moet vanzelfsprekend schriftelijk worden vastgelegd om bewijsproblemen te voorkomen.
Vanaf 1 januari 2003 kan de schenker tevens het recht voorbehouden de schenking te herroepen.

2. Schenking door schuldigerkenning
De schuldigerkenning geschiedt doordat bij notariële akte het te schenken bedrag wordt schuldig erkend aan de kinderen. Doorgaans wordt overeengekomen dat de kinderen dit bedrag niet kunnen opeisen voor de langstlevende ouder is overleden (behoudens gevallen als faillissement, schuldsanering e.d.). De schuld wordt voor het successierecht uitsluitend erkend indien de verplichting is opgenomen jaarlijks een zakelijk bepaalde rente over het schuldig erkende bedrag aan de kinderen te betalen en deze dan ook jaarlijks en aantoonbaar wordt betaald.

3.a. Overdracht van de eigen woning onder voorbehoud van een genotsrecht
De overdracht geschiedt doordat bij notariële akte de woning wordt overgedragen aan de kinderen, onder voorbehoud van een recht van vruchtgebruik of het recht van gebruik en bewoning, eindigend bij overlijden van de langstlevende van beide ouders en - dat is een keus - eventueel tevens bij het metterwoon verlaten van de woning.
Een dergelijke overdracht kan gebaseerd zijn zowel op een schenkingsovereenkomst, als ook op een koopovereenkomst. De uitsluitingsclausule kan in alle gevallen worden gemaakt, zij het dat die uitsluitend bij schenking van het huis geldt voor de woning zelf en bij een koopovereenkomst voor de koopsom. De fiscaal gunstigste methode is verkoop van het huis tegen schuldigerkenning van de koopsom, omdat in dit geval de heffing beperkt kan blijven tot 6% van de koopsom. Vervolgens kan in een reeks van jaren op de koopsom kwijtgescholden worden. In de beide andere gevallen moet ineens over de bevoordeling schenkingsrecht worden voldaan.
Het is van belang hier te letten op de fiscale gevolgen voor de Successiewet (art 10 SW fictie: woning wordt geacht nog tot de nalatenschap te behoren) en de Inkomstenbelasting.

3b. Overdracht onder voorbehoud van een huurrecht
Ook deze overdracht kan in de vorm van een schenking of een verkoop met schenking of kwijtschelding van de koopsom plaatsvinden. Voor de toepasbaarheid van de uitsluitingsclausule, de heffing van overdrachtsbelasting en/of schenkingsrecht zijn er geen verschillen met het onder 3.a. omschrevene.
In hoeverre de over te dragen woning voor vaststelling van de verschuldigde overdrachtsbelasting of het schenkingsrecht mag worden afgewaardeerd in verband met de aan te gane huurovereenkomst is onzeker. De huurovereenkomst dient op strikt zakelijke grondslag te worden aangegaan.